Regiony Włoch

Abruzja (wł. Abruzzo) - region administracyjny w centralnych Włoszech nad Morzem Adriatyckim.

Ważniejsze miasta: Pescara (główny port), Chieti, Teramo

Większą część powierzchni obejmują Apeniny Środkowe (Corno Grande 2912 m n.p.m. oraz Monte Amaro 2795 m n.p.m.). Głównymi rzekami są Vomano, Pescara, Sangro i Trigno. W Apeninach znajduje się jezioro Fucino.

Historia

Nad morzem występują liczne kąpieliska, a w górach ośrodki sportów zimowych.W starożytności Aprutium, zamieszkiwane przez plemiona italskie. W 304 p.n.e. podporządkowana Rzymowi. W VII w. podbita przez Longobardów, jej północna część stała się trzonem księstwa Spoleto, a część południowa (Molise) znalazła się pod kontrolą Księstwa Benewentu. Od IX w. nazywana Abruzja. Od XII w. we władaniu Normanów, w składzie Królestwa Sycylii. Poparła cesarza Fryderyka II (który w 1240 założył miasto L'Aquila) w jego walce z papiestwem. Po upadku Hohenstaufów od połowy XIII w. we władaniu kolejno Andegawenów (od 1282 w Królestwie Neapolu), później królów Hiszpanii i Burbonów. Od 1861 w zjednoczonym Królestwie Włoski

Gospodarka

Abruzja to region rolniczo-przemysłowy. Uprawia się tutaj zboża, ziemniaki, buraki cukrowe, winorośl, drzewa owocowe, oliwki oraz warzywa. Hoduje się bydło i owce. Występuje rybołówstwo morskie. Wydobywa się gaz ziemny i boksyty.

Apulia (wł. Puglia) -  to region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 19348 km², 4 miliony mieszkańców i stolicą w Bari (362,5 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 208 osób na km².

W skład regionu wchodzi 6 prowincji: prowincja Bari, prowincja Tarent, prowincja Brindisi, prowincja Foggia, prowincja Barletta-Andria-Trani i prowincja Lecce.

Apulia to także kraina historyczna w starożytnej Italii leżąca w południowo-wschodniej części Półwyspu Apenińskiego wzdłuż wybrzeży Adriatyku. Głównym miastem regionu był dorycki Tarent.

Wybrzeża były w starożytności skolonizowane przez Greków, wraz z Bruttium, Kalabrią i Lukanią stanowiła w antyku część tzw. Wielkiej Grecji - aż do końca średniowiecza wpływy kultury greckiej były tam silne (zob. Italogrecy).

W apulijskim mieście Wenuzji (obecnie Venosa) urodził się rzymski poeta Horacy. W Apulii znajdowało się miasto Kanny, gdzie doszło do klęski Rzymian w II wojnie punickiej.

Basilicata  - region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 9992 km², 620,2 tys. mieszkańców i stolicą w Potenza (67,1 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 62 osób na km².

W skład Basilicaty wchodzą 2 prowincje: prowincja Potenza i prowincja Matera.

Dolina Aosty (wł. Valle d'Aosta, fr. Vallée d'Aoste) - kraina historyczna i autonomiczny region administracyjny w północno-zachodnich Włoszech, na pograniczu z Francją i Szwajcarią.
Region jest wysokogórskim obszarem, obejmującym najwyższe partie Alp włoskich i francuskich ze szczytem Mont Blanc, poprzecinanym licznymi dolinami wartkich, lecz krótkich rzek, często wylewnych.

Na północy region ograniczają Alpy Pennińskie, na południu Alpy Graickie, w środkowej części rozciąga się dolina rzeki Dora Baltea.
Gospodarka [edytuj]

Wydobywa się rudy żelaza. Występuje przemysł metalowy, chemiczny, maszynowy, włókienniczy, drzewny i spożywczy.

Uprawia się żyto, kukurydzę, ziemniaki, drzewa owocowe i winorośl. W górach hoduje się bydło i owce.

Liczne ośrodki turystyczne.

Polityka

Dolina Aosty jest jednym z pięciu włoskich regionów o specjalnym statusie autonomicznym.

Dolina Aosty jako jedyny region Włoch nie jest podzielona na prowincje. Liczba gmin wynosi 74.

Prezydentem regionu jest Augusto Rollandin.

Emilia-Romania (wł. Emilia-Romagna) - to region administracyjny w północnych Włoszech.

    * stolica: Bolonia (373 743 mieszkańców)
    * powierzchnia: 22 123 km²
    * liczba mieszkańców: 4,1 miliona (2004)
    * gęstość zaludnienia: 181 os./km²
    * ważniejsze miasta: Ferrara, Cesena, Parma, Rawenna, Modena, Reggio nell'Emilia
    * prezydent: Vasco Errani (od 4 kwietnia 2005)

W skład Emilii-Romanii wchodzi 9 prowincji:

    * prowincja Bolonia
    * prowincja Modena
    * prowincja Parma
    * prowincja Ferrara
    * prowincja Rawenna
    * prowincja Reggio Emilia
    * prowincja Forl?-Cesena
    * prowincja Piacenza
    * prowincja Rimini

Friuli-Wenecja Julijska (wł. Friuli-Venezia Giulia, friulski Fri?l-Vignesie Julie, słoweń. Furlanija-Julijska krajina ) - to region w północnych Włoszech, w którego skład wchodzą 2 obszary autonomiczne tworzące region autonomiczny o powierzchni 7845 km², 1,2 miliona mieszkańców. Gęstość zaludnienia 156 osób/km². W regionie język friulski jest zrównany z włoskim. W Prowincjach Udine, Pordenone oraz Gorizia jest on nauczany również w szkołach.

Znaczną część mieszkańców stanowią mniejszości etniczne: Friulowie - około 600 000 oraz Słoweńcy - około 60 000.

Prezydent: Renzo Tondo

Główne miasta to: Triest, Udine, Pordenone i Gorycja.

Prowincje

W skład regionu wchodzą 4 prowincje:

    * prowincja Gorycja
    * prowincja Pordenone
    * prowincja Triest
    * prowincja Udine

Klimat umiarkowany wilgotny. Średnia temperatura w styczniu +3°C, w lipcu +23°C

Gospodarka

Gospodarka regionu oparta jest na rolnictwie i przemyśle. Rozwinięty jest przemysł przetwórczy, a zwłaszcza: stoczniowy (Triest, Monfalcone), włókienniczy (Udine, Gorycja), rafineryjny (Triest), fotooptyczny, zegarmistrzowski, maszynowy, metalowy, chemiczny, obuwniczy i spożywczy. Rozwinięte jest także rolnictwo. Uprawia się kukurydzę, winorośl, tytoń i warzywa. Ponadto sadownictwo i hodowla bydła. Główne porty morskie to Triest i Monfalcone.

Znacznym źródłem dochodów jest również turystyka.

Historia

W II w. p.n.e. była to prowincja rzymska Forum Iulii. W 452 zniszczona przez Hunów. W VI w. longobardzkie księstwo, następnie marchia. W 1077 cesarz Henryk IV oddał zachodnią (wenecką) część Friuli patriarchom akwilejskim, część wschodnią otrzymali hrabiowie Gorycji, a od 1500 – Habsburgowie. W 1420 Wenecja zdobyła zachodnią część Friuli. W 1797 i od 1815 cała Friuli była pod władzą Austrii. W 1866 część wenecka(Udine) przypadła Włochom, 1919 – część gorycka. W latach 1947-1954 istniało Wolne Terytorium Triestu. W 1954 Jugosławia otrzymała wschodnią (gorycką) część Friuli, zamieszkaną przez Słoweńców.

Ciekawostki

Typowym tańcem friulańskim jest forlana, zwana także furlaną. Szybka i skoczna, przypomina nieco tarantelę.

Z Triestu pochodził Italo Svevo (1861-1928), słynny pisarz włoski. Mało znany za życia, wiódł żywot trzeźwo myślącego przedsiębiorcy, a w swej najpoczytniejszej powieści "Zeno Cosini" mistrzowsko opisał perypetie jednostki w pedantycznie uregulowanym mieszczańskim świecie.

Kalabria (wł. Calabria) to region administracyjny w południowych Włoszech o powierzchni 15 080 km² i 2,05 milionach mieszkańców, ze stolicą w Catanzaro (102,5 tys. mieszkańców). Gęstość zaludnienia 142 osób na km².

Prowincje

W skład Kalabrii wchodzi pięć prowincji: prowincja Reggio di Calabria, prowincja Cosenza, prowincja Krotona, prowincja Vibo Valentia i prowincja Catanzaro.

Kraina historyczna (łac. Calabria) w antycznej Italii znajdująca się w południowej części Półwyspu Apenińskiego.

Silnie skolonizowana przez Greków, wraz z Bruttium, Lukanią i Apulią stanowiła w antyku część tzw. Wielkiej Grecji. Była ojczyzną rzymskiego poety Enniusza.

Gospodarka

    * rolnictwo: uprawa oliwek, cytrusów, hodowla bydła i owiec
    * przemysł: stoczniowy, chemiczny, metalurgiczny
    * turystyka: duży potencjał, lecz słabo rozwinięta; w fazie rozwoju

Sytuacja gospodarcza

Mimo silnego wsparcia rządu włoskiego oraz Unii Europejskiej, Kalabria wciąż jest jednym z najbiedniejszych regionów Włoch. Bezrobocie sięga tu do 18% (a w niektórych prowincjach nawet do 25%), podczas gdy średnia krajowa wynosi ok. 8,5%. Dochód PKB per capita wynosi ok. 14 tys. dolarów, podczas gdy na mieszkańca północnych regionów Włoch, np. Piemontu, wynosi on ok. 23 tys. dolarów. Jedną z głównych przyczyn zacofania gospodarczego Kalabrii, jest szeroka działalność tamtejszej mafii - 'Ndranghetty. Organizacja ta, skutecznie odstrasza potencjalnych inwestorów, zarówno włoskich, jak i zagranicznych, oraz zmusza ludzi do współpracy z nią, stając się niemal jedynym pracodawcą w tym regionie.

Kampania (wł. Campania)  - region administracyjny w południowych Włoszech, o powierzchni 13 595 km²; 5,7 miliona mieszkańców ze stolicą w Neapolu (1,2 miliona mieszkańców). Gęstość zaludnienia 419 os./km².

Kampania (łac. Campania) to także kraina historyczna w Italii znajdująca się w południowej części Półwyspu Apenińskiego. Początkowo zamieszkiwana przez Osków, później dostała się pod panowanie Etrusków, których w końcu wyparli Samnici. Głównymi miastami Kampanii były Kapua, grecki Neapol, miasto portowe Puteoli (dzisiejsze Pozzuoli), oraz zniszczone w 79 przez wybuch Wezuwiusza oskijskie Pompeje.

W starożytności znana z żyznych ziem (m.in. uprawa winorośli i sławne wino falerneńskie), ogrodów i sadów oraz bukolicznego krajobrazu.

Nazwa Kampania pochodzi od łac. Campania felix co znaczy "szczęśliwy kraj".

W skład Kampanii wchodzi 5 prowincji:

    * prowincja Neapol
    * prowincja Salerno
    * prowincja Caserta
    * prowincja Benevento
    * prowincja Avellino

Historia

W VII i VIII w. p.n.e. pojawiły się tu ludy, o których mowa już na kartach poematów Homera. Na południu Półwyspu Apenińskiego wylądowali przybysze z greckiej Eubei. Wyparli stąd Etrusków. W IV w. p.n.e. znaczną część Kampanii opanowali Rzymianie, którzy władali tą ziemią przez siedem wieków.

O popularności tych okolic świadczą liczne wille w Pompejach i Herkulanum, wyjątkowo dobrze zachowane wskutek pokrycia zwałami popiołów w następstwie katastroficznego wybuchu Wezuwiusza 24 sierpnia 79.

Gospodarka

    * rolnictwo: uprawa tytoniu, konopi, zbóż, oliwek, winorośli, ziemniaków, pomidorów, bakłażanów, brzoskwiń, orzechów, moreli
    * przemysł: lekki (włókienniczy), chemiczny, elektromaszynowy (maszynowy), metalurgiczny (hutniczy) Lacjum (wł. Lazio) – to region administracyjny w centralnych Włoszech, o powierzchni 17 203 km²; 5,2 mln mieszkańców ze stolicą w Rzymie (2,5 mln mieszkańców). Gęstość zaludnienia 302 os./km².

    * Największe miasta: Viterbo, Civitavecchia, Rieti, Frosinone, Latina, Velletri
    * Najwyższe wzniesienie: Terminillo (2216 m)
    * Najdłuższe rzeki: Tyber, Garigliano

Lacjum (łac. Latium) to także kraina historyczna w antycznej Italii znajdująca się w środkowej części Półwyspu Apenińskiego nad Tybrem. Położona między Apeninami a Morzem Tyrreńskim. Z tą krainą graniczyły:

    * Etruria (obecnie Toskania)
    * Kampania
    * Samnium, górski region zamieszkany przez Samnitów
    * od wschodu kraje Ekwów i Sabinów

Lacjum jest uważane za kolebkę państwa rzymskiego. Głównym miastem tego regionu stał się z czasem (najpóźniej w V w. p.n.e.) Rzym, z portem w Ostii, u ujścia Tybru.

Północną część, w której leży Rzym, zamieszkiwali Latynowie, od których nazwę wzięła cała kraina, a także język którym się posługiwano (łacina). Latynowie początkowo znajdowali się pod hegemonią Etrusków. Południową część zamieszkiwali Wolskowie i kilka mniejszych plemion.

W skład regionu wchodzi 5 prowincji:

    * Rzym
    * Latina
    * Viterbo
    * Frosinone
    * Rieti

Historia

W tradycji pierwszym królem Lacjum był na przełomie XIV i XIII w. p.n.e. Sterces, którego stolica znajdowała się w Laurentum. Za trzeciego z kolei jego następcy - Latynusa przybył do Lacjum bohater spod Troi Eneasz (pocz. XII w. p.n.e.)., którego syn Askaniusz Juliusz, założył nową dynastię królewską w mieście Alba Longa. Członkowie tej dynastii nosili nazwisko (łac. nomen gentilicium - nazwisko rodowe) Sylwiusz (łac. Silvius). Alba Longa była przez długi okres czasu stolicą Związku Latyńskiego, złożonego z 30 miast, w tym także z Rzymu. Ok. r. 660 p.n.e. król Alba Longa utracił przewodnictwo w Związku na rzecz króla Rzymu Tullusa Hostyliusza.

Liguria to region administracyjny w zachodnich Włoszech, o powierzchni 5416 km², 1,7 miliona mieszkańców i ze stolicą w Genui (727000 mieszkańców). Gęstość zaludnienia 325 osób na km².

W skład Ligurii wchodzą 4 prowincje: prowincja Genua, prowincja La Spezia, prowincja Savona i prowincja Imperia.

Lombardia - kraina historyczna i region administracyjny w północnych Włoszech, między Szwajcarią na północy a rzekami: Pad na południu, Ticino na zachodzie, Mincio na wschodzie. Jej nazwa pochodzi od germańskiego plemienia Longobardów, którzy w VI wieku podbili północne Włochy i założyli swoje królestwo z ośrodkiem w lombardzkim mieście Pawia - początkowo słowo "Lombardia" oznaczało wszystkie części Italii pod panowaniem Longobardów, następnie znaczenie słowa zawężyło się do obszarów wokół ich stolicy (zob. Romania).

    * stolica: Mediolan
    * powierzchnia: 23 862 km²
    * liczba mieszkańców: 9,46 mln
    * gęstość zaludnienia: 388 mieszk./km²
    * prezydent: Roberto Formigoni
    * ważniejsze miasta: Bergamo, Brescia, Como, Cremona, Pawia, Varese
    * najwyższy szczyt: Bernina (4049 m) w Alpach Lombardzkich

Południową część Lombardii zajmuje Nizina Padańska, a północną Alpy. Główne rzeki: Pad i Adda. Na przedgórzu Alp występują jeziora polodowcowe, największe to Maggiore, Como, Garda, Iseo i Lugano.

Lombardia jest najbogatszym i najlepiej rozwiniętym gospodarczo regionem Włoch. Wydobywa się gaz ziemny. Występuje przemysł hutniczy, maszynowy, chemiczny (Montecatini), włókienniczy, elektrotechniczny, środków transportu (Alfa Romeo, FIAT i inne), cementowy, odzieżowy, spożywczy, skórzany.

W regionie występuje intensywne rolnictwo: uprawa pszenicy, kukurydzy, ryżu, warzyw, drzew owocowych. Hoduje się bydło i trzodę chlewną.

Wielki ośrodek turystyczny i kultury (La Scala i Katedra w Mediolanie, zabytki Bergamo, Brescii), liczne ośr. narciarskie w Alpach.

W skład regionu wchodzi 12 prowincji: prowincja Brescia, prowincja Bergamo, prowincja Como, prowincja Cremona, prowincja Lecco, prowincja Lodi, prowincja Mantua, prowincja Mediolan, prowincja Pawia, prowincja Sondrio, prowincja Varese i od 2009 roku Prowincja Monza i Brianza

Historia

W czasach rzymskich obszary Lombardii znajdowały się w prowincji Galia Przedalpejska (Gallia Cisalpina). We wczesnym średniowieczu nazwa Lombardia odnosiła się do wszystkich posiadłości Longobardów w Italii (w odróżnieniu od posiadłości bizantyjskich zwanych Romanią). Od VII w. - jedynie do jej północnej części, będącej trzonem państwa Longobardów (stolica w Pawii). Od 774 w państwie Franków. Od IX w. główna posiadłość Lotara, wnuka Karola Wielkiego. Po śmierci Lotara Lombardia stała się terenem rozgrywek drobnych władców włoskich o koronę cesarską - gdy korona cesarska przeszła do Państwa Wschodniofrankijskiego (zob. Otton I) Lombardia jak większość północnych Włoch stała się zależna od cesarskich dynastii Niemieckich. Przez całe średniowiecze toczyły z nimi walki (zob. Liga Lombardzka) - miasta lombardzkie były wolnymi republikami, pod koniec średniowiecza i w XVI wieku księstwem pod władzą Sforzów i Viscontich. W XVI w. Lombardia stała się terenem rywalizacji Francji i Habsburgów, którym ostatecznie przypadła (wpierw gałęzi hiszpańskiej, następnie austriackiej). Pod koniec XVIII wieku została zdobyta przez Napoleona (kolejno w składzie Republiki Transpadańskiej, Republiki Cisalpińskiej, Republiki Włoskiej i Królestwa Włoch. Kongres wiedeński zwrócił ją Austrii, w której wraz z Veneto tworzyła Królestwo Lombardzko-Weneckie.

Gospodarka

Lombardia jest jednym z najbogatszych regionów Europy i świata. Dochód na głowę mieszkańca wynosi w Lombardii 141,5 średniej unijnej. Lombardia wytwarza jedną czwartą PKB Włoch, mimo iż mieszka tam tylko jedna szósta ludności.